biały smar

Biały smar (white grease) to temat z gatunku „niby prosto, a jednak diabeł siedzi w szczegółach”. Bo biały kolor w tribologii nie jest ozdobą jak lukier na pączku – zwykle jest informacją technologiczną. Dla praktyka smarowania to sygnał: jakie mogą być dodatki, jaką widać czystość formulacji, czy smar ma pracować w środowisku „czystym” (żywność, farmacja, papier, elektronika), a czasem… czy operator w ogóle go zobaczy na elemencie.

Skąd biorą się kolory smarów?
Kolor smaru wynika przede wszystkim ze składu smaru, a najczęściej z tego, co do niego dodano. Smar to w uproszczeniu: olej bazowy + zagęszczacz + pakiet dodatków. Każdy z tych składników może wnosić barwę.

1. Olej bazowy bywa naturalnie słomkowy, bursztynowy albo prawie bezbarwny (np. wysoko rafinowane białe oleje mineralne).
2. Zagęszczacz (np. mydła litowe, kompleksy glinowe, sulfonian wapnia, PTFE) może rozjaśniać lub „mlecznić” strukturę smaru.
3. Dodatki – i tu jest zwykle największa „kolorowa robota”: stałe środki smarne, dodatki EP/AW, inhibitory korozji, przeciwutleniacze, modyfikatory tarcia.

W praktyce biały smar często zawdzięcza barwę białym dodatkom stałym (np. PTFE) albo białym wypełniaczom/usztywniaczom (np. węglan wapnia), ewentualnie zastosowaniu wysokiej czystości olejów i „jasnych” zagęszczaczy.

Barwienie celowe – kiedy kolor jest „umówiony”
Smar może być też sztucznie barwiony, na przykład po to, żeby był bardziej widoczny na elemencie, ułatwiał kontrolę aplikacji, rozróżniał punkt smarowania albo minimalizował pomyłki serwisowe. W zakładach produkcyjnych to bywa prosta i skuteczna metoda „pokaż mi, czym to było smarowane”, bez laboratoriów i ceremonii. Trzeba jednak pamiętać: barwnik nie jest dodatkiem smarnym – ma pomagać w identyfikacji, a nie w nośności filmu.

Dodatki smarne i ich typowe „kolory”
W tribologii dodatki często zdradzają się wyglądem. Najczęstsze przykłady:

• PTFE (teflon) – typowo biały; daje niski współczynnik tarcia i „czyste” smarowanie (mile widziane tam, gdzie czarny MoS₂ byłby niepożądany).
• Węglan wapnia (CaCO₃) – biały/kredowy; bywa w formulacjach jako wypełniacz i stabilizator, pomaga też „rozjaśniać” smar.
• Dwutlenek tytanu (TiO₂) – bardzo silny pigment biały (częściej w roli barwiącej/identyfikacyjnej niż typowo smarnej).
• Azotek boru (h-BN, „biały grafit”) – biały; stały środek smarny do wysokich temperatur i warunków, gdzie czarne dodatki są niepożądane.
• Tlenek cynku (ZnO) – biały; spotykany m.in. w formulacjach specjalnych (czasem również z powodów kompatybilności).
• Siarczek molibdenu (MoS₂) – czarny/grafitowy; klasyk do wysokich nacisków i tarcia granicznego.
• Grafit – czarny; do warunków obciążeniowych i wysokich temperatur, ale brudzi jak sumienie po smarowaniu w białych rękawiczkach.
• Miedź / proszki miedziowe – miedziano-brązowe; typowe dla past przeciwzatarciowych.
• Aluminium (proszek) – srebrzysty; również w pastach montażowych.
• Pakiety EP na bazie siarki/fosforu – często „ciągną” smar w stronę żółto-brązową (to jeden z powodów, dla których smary EP bywają wizualnie ciemniejsze).

Poniżej kilka znanych białych smarów (praktyka tribologa, nie pokaz mody) , rozpoznawalnych przykładów białych (lub złamanej bieli/kremowych) smarów, które w realnym smarowaniu spotyka się często:

1. MOLYKOTE® G-0052 FM – biały smar łożyskowy EP z atestem spożywczym, do urządzeń, gdzie nie wolno „czarnych” cząstek; baza mineralna, kompleks glinowy, białe ciała stałe.
2. MOLYKOTE® LONGTERM W2 – biały, wielozadaniowy smar łożyskowy do pracy ciągłej, baza mineralna, zagęszczacz litowy, dodatki stałe.
3. MOLYKOTE® EM-30L – biały smar kompatybilny z tworzywami, baza PAO, zagęszczacz litowy, dodatki PTFE/białe ciała stałe; typowy do par metal–plastik i plastik–plastik.
4. MOLYKOTE® DX Paste – biała pasta montażowa przeciwzatarciowa do prowadnic i montażu; baza mineralna, zagęszczacz litowy, białe ciała stałe.
5. MOLYKOTE® D Spray – biała pasta w aerozolu do montażu i ochrony przed zatarciem; zagęszczacz PTFE, białe ciała stałe, wysoka odporność temperaturowa.
6. SKF LGET 2 – smar do ekstremalnych temperatur i warunków: olej PFPE + zagęszczacz PTFE, barwa biała/złamana biel; do stref bardzo wysokich temperatur i agresywnych środowisk.
7. ROCOL FOODLUBE® Universal 2 – biały smar spożywczy do łożysk i węzłów tarcia, oparty o węglowodór syntetyczny, zagęszczany kompleksem glinowym, z dodatkami EP i stałymi.
8. ROCOL FOODLUBE® Premier 1 – miękki biały smar spożywczy wzmocniony PTFE do aplikacji szybkobieżnych i temperaturowych w „czystych” branżach.
9. ROCOL PUROL Grease – biały smar 3H do bezpośredniego kontaktu z żywnością (tam, gdzie kontakt jest nieunikniony), często wybierany do uszczelnień, prowadnic, elementów maszyn spożywczych.
10. JAX Magna-Plate 44 (seria) – biała rodzina smarów spożywczych do układów centralnego smarowania i ręcznego smarowania, szczególnie znana z zastosowań w maszynach do zamykania puszek i pracy w wilgoci/wymywaniu.

W starej, dobrej szkole smarowania mówi się: „kolor kolorem, ale liczy się film”. To prawda – tylko że kolor często podpowiada, jak ten film ma przetrwać: czy ma być czysto, czy ma być wysoko temperaturowo, czy ma być bezpiecznie dla tworzyw, czy ma być dopuszczenie spożywcze.

Poniżej zestawienie zgodne ze schematem: nazwa – producent – kolor – baza – zagęszczacz – dodatki – zastosowanie.

MOLYKOTE – białe / złamana biel / kremowe smary i pasty
MOLYKOTE® G-0050 FM – Molykote – biały – olej mineralny – kompleks aluminium – białe ciała stałe, EP/AW – łożyska i węzły tarcia w przemyśle spożywczym (NSF H1), tam gdzie niepożądane są ciemne cząstki.
MOLYKOTE® G-0051 FM White EP Bearing Grease – Molykote – biały – baza: smar na oleju (dokładna baza zależna od wersji) – zagęszczacz: wg karty produktu – dodatki EP/AW – łożyska i smarowanie EP w aplikacjach wymagających „białej” formulacji.
MOLYKOTE® LONGTERM W2 – Molykote – biały – olej mineralny – mydło litowe – dodatki stałe przeciwcierne – uniwersalne smarowanie łożysk i mechanizmów, dłuższe okresy pracy, typowe węzły toczne i ślizgowe.
MOLYKOTE® EM-30L – Molykote – biały – PAO – zagęszczacz litowy – PTFE i białe ciała stałe – smarowanie tworzyw sztucznych i par mieszanych (metal–plastik, plastik–plastik), redukcja tarcia/hałasu.
MOLYKOTE® DX Paste – Molykote – biały – olej mineralny – lit – białe ciała stałe – pasta montażowa/antyzatarciowa: prowadnice, ślizgi, montaż i docieranie, ochrona przed zacieraniem.
MOLYKOTE® D Spray – Molykote – biały – olej mineralny – PTFE – białe ciała stałe – pasta montażowa w aerozolu: montaż, gwinty, pasowania, miejsca narażone na zatarcie i wysoką temperaturę.
MOLYKOTE® 33M (Low Temperature Grease) – Molykote – złamana biel (off-white) – baza silikonowa – zagęszczacz litowy – brak stałych środków smarnych – niskie temperatury, mechanizmy precyzyjne, szeroki zakres temperaturowy, dobra odporność na utlenianie/wodę.

VEGATOL – uwaga praktyczna
W aktualnie opisywanych produktach Vegatol dominują barwy brązowe, czerwone i niebieskie (wynik składu i/lub barwienia), a w przeglądzie kart produktów nie pojawia się smar deklarowany jako biały.

SKF – białe smary
SKF LGET 2 – SKF – biały / złamana biel – PFPE (olej fluorowany) – PTFE – brak klasycznych dodatków „brudzących”, formulacja do ekstremów – ekstremalnie wysokie temperatury i agresywne środowiska; konieczne bardzo dokładne oczyszczenie przy zmianie smaru.

ROCOL – białe smary (Foodlube i 3H)
ROCOL FOODLUBE® Universal 2 – Rocol – biały – syntetyczny węglowodór – kompleks aluminium – stałe środki smarne + dodatki EP/AW – łożyska toczne/ślizgowe, duże obciążenia, przemysł spożywczy i „czyste” branże.
ROCOL FOODLUBE® Premier 1 – Rocol – biały – baza syntetyczna (smar spożywczy) – zagęszczacz: smar spożywczy EP (typ mydła wg karty) – PTFE, EP/AW, ochrona antykorozyjna – szybkie łożyska i wyższe temperatury w przemyśle spożywczym/farmacji.
ROCOL FOODLUBE® MultiPaste – Rocol – biały – baza: pasta/smar spożywczy – zagęszczacz: formuła pasty (wg producenta) – dodatki dopuszczone do żywności – pasta do montażu, zabezpieczania, prowadnic i połączeń w zakładach spożywczych.
ROCOL PUROL Grease (NSF 3H) – Rocol – biały – baza: smar/wazelina spożywcza – zagęszczacz: układ wazelinowy (3H) – formulacja do bezpośredniego kontaktu – uszczelnienia, prowadnice, ostrza, elementy maszyn spożywczych; tam gdzie kontakt z żywnością jest nieunikniony.

JAX – białe / kremowe smary (food grade i „clean”)
JAX Magna-Plate 44-0 / 44-1 / 44-2 – Jax – biały – olej nośny ok. 150 cSt @40°C – zagęszczacz: opatentowana baza mydlana (proprietary) – pakiet przeciwzużyciowy, wysoka odporność na wodę – centralne układy smarowania i ręczne smarowanie w maszynach spożywczych, szczególnie can-closing i strefy wymywania.
JAX Magna-Plate 8 – Jax – biały nieprzezroczysty – baza smarowa food grade – zagęszczacz: układ mydlany (wg producenta) – dodatki przeciwzużyciowe – smar spożywczy do aplikacji wysokich prędkości i typowych węzłów tarcia w przemyśle spożywczym.
JAX Halo-Guard FG (FG-LT / FG-00 / FG-PM – rodzina) – Jax – złamana biel / off-white – olej mineralny (wg wersji) – sulfonian wapnia (formulacje typu calcium sulfonate) – wysoka odporność na wodę, antykorozyjność, dopuszczenia H1 – łożyska i mechanizmy w zakładach spożywczych, praca w wilgoci, środowisku korozyjnym i wyższych temperaturach.
JAX PürGel Klear (petrolatum, NSF 3H) – Jax – biały – baza wazelinowa/white mineral oil – zagęszczacz: petrolatum – czysta formulacja 3H – bezpośredni kontakt z żywnością, ochrona elementów, ostrzy, uszczelek; również jako bariera i środek antyadhezyjny.
JAX Poly-Guard FG-2 – Jax – kremowy (cream-colored) – biały olej mineralny (white mineral oil) – zagęszczacz: układ zagęszczający wg producenta – dodatki ochronne – lepki smar spożywczy do aplikacji wymagających przyczepności i odporności na wymywanie.

Białe smary w ofercie sklepu abscmt.pl – praktyczne grupy zastosowań
W bieżącej ofercie „białe” pozycje skupiają się zwykle w trzech rodzinach:

1. białe smary łożyskowe i uniwersalne (np. MOLYKOTE® LONGTERM W2, MOLYKOTE® G-0052 FM, ROCOL FOODLUBE® Universal 2, JAX Magna-Plate 44, SKF LGET 2),
2. białe pasty montażowe/antyzatarciowe (np. MOLYKOTE® DX Paste, MOLYKOTE® D Spray, ROCOL FOODLUBE® MultiPaste),
3. białe smary 3H / „czyste wazeliny” (ROCOL PUROL Grease, JAX PürGel Klear).

Na koniec – po staremu, jak w porządnym serwisie: dobór smaru to nie loteria. Jeśli wiesz, jaki jest węzeł tarcia, jaka temperatura, jakie obciążenie, czy jest woda, czy są tworzywa, czy są wymagania spożywcze, to biały smar przestaje być „kolorem”, a staje się narzędziem inżynierskim.

Wiele z wymienionych smarów możesz nabyć na stronie abscmt.pl bezpośrednio, ewentualnie zamówić telefonicznie pod numerem 601 444 162 lub meilowo pod adresem lozyska@elub.pl.