Zielony smar ( green Grease ) choć brzmi to jak hasło z ulotki o ekologii, w tribologii „zielony” najczęściej oznacza po prostu barwę produktu, a nie jego światopogląd.
Smar plastyczny jest mieszaniną trzech filarów: oleju bazowego, zagęszczacza (czyli „gąbki”, która trzyma olej w miejscu) oraz pakietu dodatków uszlachetniających. To właśnie skład – a w praktyce najczęściej dodatki – decyduje o kolorze. Smar może być naturalnie jasny, bursztynowy, brązowy, szary czy niemal czarny, bo taki odcień wnoszą: olej bazowy, mydła metali, inhibitory korozji, dodatki EP/AW, a przede wszystkim stałe środki smarne (np. MoS₂, grafit, PTFE). Kolor bywa więc „przypadkiem technologicznym”, nie ozdobą.
Jednocześnie smary potrafią być sztucznie barwione. Robi się to z kilku bardzo praktycznych powodów: aby smar był lepiej widoczny podczas aplikacji i wypływu starego smaru (kontrola „purge”), aby ograniczyć pomyłki serwisowe (np. w zakładzie z kilkunastoma smarami), a czasem – nie oszukujmy się – dla identyfikacji marki. Barwnik może też pomagać w diagnostyce nieszczelności i czystości smarowania, bo „zielone na czarnym” widać szybciej niż „bursztynowe na bursztynowym”. I tu mała uwaga tradycjonalisty: kolor nie jest parametrem tribologicznym. Liczy się baza, zagęszczacz, lepkość oleju, stabilność mechaniczna, odporność na wodę, utlenianie, naciski Hertza… a barwa jest co najwyżej drogowskazem.
DAWKA TRIBOLOGII: DODATKI SMARNE I ICH TYPOWE „BARWY”
W praktyce warsztatowej i laboratoryjnej spotyka się dodatki, które „kolorują” smar same z siebie:
- Dwusiarczek molibdenu (MoS₂) – od ciemnoszarego do czarnego. Klasyka dla tarcia granicznego i obciążeń udarowych; smar robi się „grafitowy”, często brudzi jak sumienie po smarowaniu w białej koszuli.
- Grafit – czarny. Świetny w wysokich temperaturach i przy tarciu granicznym, ale w łożyskach szybkoobrotowych zwykle nie jest pierwszym wyborem.
- PTFE (teflon) – biały proszek; w smarze reminder bywa biały/kremowy, a przy barwnikach potrafi dawać czyste, jasne kolory (w tym zielony).
- HBN (azotek boru, „biały grafit”) – biały; lubiany tam, gdzie nie chcemy czerni MoS₂/grafitu.
- WS₂ (dwusiarczek wolframu) – ciemnoszary/grafitowy; bardzo niski współczynnik tarcia w reżimie granicznym.
- Dodatki EP/AW siarkowo-fosforowe – zwykle żółtawe/ambra; nie barwią jak MoS₂, ale potrafią pogłębiać bursztyn oleju i dawać charakterystyczny zapach „chemii przekładniowej”.
- Inhibitory korozji – od bezbarwnych po bursztynowe; często wpływ subtelny, ale w połączeniu z olejem bazowym daje końcowy odcień.
- Polimery adhezyjne (tackifiery) – zwykle nie barwią mocno, za to zmieniają „look & feel”: smar robi się „ciągnący” i lepki.
- Pigmenty i barwniki – pełna paleta; od fluorescencyjnych żółto-zielonych po intensywną zieleń „serwisową”. Ich zadaniem jest widoczność i identyfikacja, nie nośność filmu.
- Wypełniacze mineralne/ceramiczne – najczęściej białawe/szare; mogą poprawiać odporność na temperaturę, ale też przypominać, że „więcej proszku” nie zawsze znaczy „mniej tarcia”.
Kilka przykładowych zielonych smarów i środków smarnych, które występują w zielonej tonacji i mają wyraźne, praktyczne zastosowania ,pobranych ze sklepu abscmt.pl.
- MOLYKOTE® G-0010 Grease – łożyska i silniki elektryczne, wentylatory, pompy; smar łożyskowy o wysokiej stabilności.
- MOLYKOTE® G-3407 Caliper Pin Grease – prowadnice/sworznie zacisków hamulcowych (metal/metal), wysoka odporność termiczna i na zjawiska frettingowe.
- EVIL ELECTRO GREASE – łożyska i węzły tarcia w rowerach elektrycznych oraz węzły metal/plastik/guma; zielony kolor ułatwia kontrolę aplikacji.
- EVIL GEAR GREASE – przekładnie (w tym z kołami zębatymi z tworzyw) w napędach e-bike; wysoka lepkość bazy, zielony kolor i dodatki stałe do tłumienia hałasu.
- EVIL LIT Grease – wielozadaniowy smar litowy do roweru/łożysk (zielono-żółty), z dodatkami EP; typowo do obciążeń i warunków „mieszanych”.
- Zielona Pszczoła Green Bee – smar wielozadaniowy z PTFE do pracy w szerokim zakresie temperatur; zielony kolor i nacisk na trwałość filmu.
- Silesia ŁT-43 – litowy smar łożyskowy o zielonej barwie; do łożysk tocznych/ślizgowych w typowych warunkach eksploatacji.
- ORAPI WSA 605 – smar morski do pracy w środowisku wodnym i słonowodnym, duża adhezja i odporność na wypłukiwanie.
- JAX Magna-Plate® 700-2 – ciężkie warunki, zabrudzenie, woda; zastosowania morskie i budowlane, łatwa kontrola dzięki jasnej zieleni.
- NYROSTEN N 113 FS – środek do ochrony lin stalowych (zielono-złoty), typowo górnictwo i miejsca, gdzie liczy się adhezja i antykorozja przy cienkiej powłoce.
- ROCOL Sapphire Ultraplex – Rocol – zielony – baza: olej mineralny – zagęszczacz: litowy kompleks – zastosowanie: wielozadaniowe smarowanie łożysk i węzłów tarcia w warunkach obciążeń, pyłu i wilgoci; „plant lubrication” w praktyce utrzymania ruchu
- VEGATOL Lith EP0 – Vegatol – brązowo-zielony – baza: olej mineralny – zagęszczacz: litowy – zastosowanie: smar półpłynny do centralnych układów smarowania i przekładni/łożysk w aplikacjach wymagających EP.
- JAX Magna-Plate® 700-2 – JAX – jasnozielony – baza: olej mineralny (ISO 320) – zagęszczacz: nie podano w przytoczonym opisie (klasyfikacja „chemistry” podaje mineral oil; produkt jest smarem wodoodpornym do ciężkich warunków) – zastosowanie: środowiska morskie, budowlane, zabrudzenia; łożyska, sworznie, tuleje, powierzchnie ślizgowe; łatwa kontrola wypływu dzięki kolorowi.
- Zielona Pszczoła Green Bee – Pszczoła (linia Green Bee) – zielony – baza: nie podano (w opisie podano lepkość oleju bazowego, brak typu) – zagęszczacz: nie podano – zastosowanie: smar wielozadaniowy z PTFE do szerokiego zakresu temperatur, łożyska, pompy, prowadnice, przekładnie, praca w wilgoci i w środowiskach chemicznych
Na koniec rzecz przyziemna, ale ważna (i bardzo w duchu porządnego utrzymania ruchu): wiele z wymienionych smarów możesz nabyć na stronie abscmt.pl bezpośrednio, ewentualnie zamówić telefonicznie pod numerem 601 444 162 lub mailowo lozyska@elub.pl.